Xử phạt vi phạm chế độ hôn nhân 1 vợ 1 chồng như thế nào?
Ngoại tình, chung sống như vợ chồng với người khác là hành vi bị pháp luật nghiêm cấm. Từ 18/5/2026, xử phạt vi phạm chế độ hôn nhân 1 vợ 1 chồng lên đến 10 triệu đồng và có thể bị truy cứu hình sự. Cùng tìm hiểu chi tiết.
Thế nào là vi phạm chế độ hôn nhân một vợ, một chồng?
Theo Điều 2 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, hôn nhân tại Việt Nam dựa trên nguyên tắc tự nguyện, tiến bộ, một vợ một chồng, vợ chồng bình đẳng. Đây là nền tảng để bảo vệ sự ổn định của gia đình và xã hội.
Điều 5 Luật này cũng cấm người đang có vợ, có chồng kết hôn hoặc chung sống như vợ chồng với người khác. Người chưa có vợ, chưa có chồng mà kết hôn hoặc chung sống như vợ chồng với người đang có chồng, có vợ cũng bị cấm.
Những hành vi bị coi là vi phạm chế độ một vợ một chồng
Có ba nhóm hành vi vi phạm phổ biến:
Đang có vợ hoặc chồng mà kết hôn với người khác.
Đang có vợ hoặc chồng mà chung sống như vợ chồng với người khác.
Chưa có vợ hoặc chồng nhưng kết hôn hoặc chung sống như vợ chồng với người mà mình biết rõ là đang có chồng hoặc vợ.
Cần lưu ý, “ngoại tình” theo cách hiểu thông thường chưa chắc đã bị xử phạt. Pháp luật chỉ xử lý khi có hành vi kết hôn hoặc chung sống như vợ chồng, tức có sự gắn bó, sinh hoạt chung ổn định và công khai.
Xử phạt vi phạm chế độ hôn nhân 1 vợ 1 chồng theo quy định hành chính
Nghị định 109/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình, có hiệu lực từ ngày 18/5/2026. Nghị định này nâng đáng kể mức phạt so với Điều 59 Nghị định 82/2020/NĐ-CP trước đây.
a. Mức phạt tiền từ 5 đến 10 triệu đồng
Theo Điều 62 Nghị định 109/2026/NĐ-CP, mức phạt từ 5.000.000 đến 10.000.000 đồng áp dụng với một trong các hành vi sau:
Đang có vợ hoặc chồng mà kết hôn với người khác.
Đang có vợ hoặc chồng mà chung sống như vợ chồng với người khác.
Chưa có vợ hoặc chồng mà kết hôn hoặc chung sống như vợ chồng với người mà mình biết rõ là đang có chồng hoặc vợ.
Trước đây, các hành vi này chỉ bị phạt từ 3 đến 5 triệu đồng. Như vậy, mức phạt tối đa đã tăng gấp đôi.
b.Mức phạt từ 10 đến 20 triệu đồng với vi phạm nghiêm trọng hơn
Một số hành vi vi phạm chế độ hôn nhân bị phạt từ 10 đến 20 triệu đồng, mức này được giữ nguyên so với trước. Ví dụ là kết hôn hoặc chung sống như vợ chồng giữa cha mẹ nuôi với con nuôi.
Nên đối chiếu từng trường hợp cụ thể với Điều 62 của Nghị định để xác định đúng khung phạt.
Trách nhiệm hình sự khi vi phạm chế độ một vợ một chồng
Không phải mọi hành vi đều chỉ dừng ở xử phạt hành chính. Điều 182 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) quy định tội vi phạm chế độ một vợ, một chồng, nhưng chỉ áp dụng khi hành vi đạt đến mức nguy hiểm nhất định.
a. Khung hình phạt cơ bản
Người vi phạm có thể bị phạt cảnh cáo, cải tạo không giam giữ đến 1 năm hoặc phạt tù từ 3 tháng đến 1 năm nếu thuộc một trong hai trường hợp:
Hành vi vi phạm làm cho quan hệ hôn nhân của một hoặc hai bên dẫn đến ly hôn.
Đã bị xử phạt hành chính về hành vi này mà còn vi phạm.
b. Khung hình phạt tăng nặng
Mức phạt tù có thể lên đến 3 năm nếu hành vi có tính chất loạn luân, hoặc làm cho vợ, chồng hoặc con của một trong hai bên tự sát. Mức này cũng áp dụng khi đã có quyết định của Tòa án hủy việc kết hôn hoặc buộc chấm dứt việc chung sống như vợ chồng mà vẫn duy trì quan hệ đó.
Hậu quả pháp lý khác khi vi phạm chế độ hôn nhân một vợ một chồng
Ngoài xử phạt hành chính hoặc hình sự, người vi phạm còn đối mặt với các hệ quả dân sự. Việc kết hôn trái pháp luật có thể bị Tòa án hủy theo Điều 11 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014.
Khi đó, quyền lợi về tài sản và con cái được giải quyết theo các điều khoản về hậu quả của việc hủy kết hôn trái pháp luật. Còn nếu chỉ chung sống như vợ chồng không đăng ký, quan hệ này không được pháp luật công nhận là hôn nhân.
Ngoài ra, hành vi vi phạm có thể là căn cứ để người vợ hoặc người chồng yêu cầu ly hôn. Tòa án cũng có thể xem xét lỗi của các bên khi chia tài sản chung.
Lưu ý khi thu thập chứng cứ và tố cáo hành vi vi phạm
Người bị xâm phạm quyền lợi có thể gửi đơn tố cáo đến cơ quan có thẩm quyền, kèm tài liệu chứng minh việc chung sống như vợ chồng. Chứng cứ có thể là xác nhận của chính quyền địa phương, hình ảnh, tin nhắn hoặc lời khai của người làm chứng.
Tuy nhiên, bạn cần thu thập chứng cứ đúng pháp luật. Việc tự ý theo dõi, đột nhập nơi ở, đăng tải thông tin riêng tư lên mạng xã hội có thể khiến chính bạn bị xử lý vì xâm phạm bí mật đời tư. Vì vậy, trước khi hành động, hãy tham khảo ý kiến luật sư.
Xử phạt vi phạm chế độ hôn nhân 1 vợ 1 chồng hiện nay nghiêm khắc hơn: từ 5 đến 10 triệu đồng theo Nghị định 109/2026/NĐ-CP. Nếu hành vi làm hôn nhân tan vỡ hoặc tái phạm, người vi phạm còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 182 Bộ luật Hình sự. Mỗi vụ việc có tình tiết khác nhau nên cần được đánh giá cụ thể. Khi gặp tình huống tương tự, bạn đừng tự xử lý bằng những cách có thể vi phạm pháp luật. Hãy liên hệ luật sư để được hướng dẫn, bảo vệ quyền lợi và tránh rủi ro không đáng có.
Nếu quý khách hàng đang đối diện với bất kỳ vấn đề pháp lý nào hoặc có câu hỏi cần được giải đáp, đừng ngần ngại liên hệ với LUẬT NGUYÊN PHÁT thông qua Tổng đài tư vấn pháp luật trực tuyến qua số hotline 1900.633.390. Chúng tôi cam kết sẽ phản hồi và hỗ trợ quý khách hàng một cách nhanh chóng và chuyên nghiệp. Chân thành cảm ơn sự hợp tác và sự tin tưởng của quý khách hàng!
