Chia tài sản chung theo quy định của pháp luật mới nhất
Khi hôn nhân đổ vỡ hoặc cần phân định rõ quyền sở hữu, chia tài sản chung theo quy định của pháp luật là vấn đề nhiều cặp vợ chồng băn khoăn. Bài viết giúp bạn nắm nguyên tắc, căn cứ pháp lý và trình tự giải quyết.
Tài sản là vấn đề nhạy cảm nhất trong hầu hết vụ việc hôn nhân và gia đình. Hiểu đúng quy định ngay từ đầu giúp bạn tránh thiệt thòi và rút ngắn thời gian giải quyết.
Nội dung dưới đây dựa trên Luật Hôn nhân và gia đình 2014, Nghị định 126/2014/NĐ-CP và các văn bản liên quan.
Căn cứ pháp lý về chia tài sản chung của vợ chồng
Các quy định chính nằm trong Luật Hôn nhân và gia đình 2014. Điều 33 xác định tài sản chung, Điều 43 xác định tài sản riêng, Điều 38 quy định việc chia tài sản trong thời kỳ hôn nhân. Điều 59 đến Điều 64 hướng dẫn cách giải quyết khi ly hôn.
Ngoài ra, Nghị định 126/2014/NĐ-CP hướng dẫn chi tiết, đặc biệt về hậu quả của việc chia tài sản. Khi có tranh chấp, Bộ luật Tố tụng dân sự quy định thủ tục giải quyết tại Tòa án.
Phân biệt tài sản chung và tài sản riêng
Muốn chia đúng, trước hết phải xác định đâu là phần được chia. Đây cũng là chỗ phát sinh nhiều tranh chấp nhất.
Tài sản chung của vợ chồng gồm những gì?
Theo Điều 33, tài sản chung gồm:
- Tài sản do vợ, chồng tạo ra trong thời kỳ hôn nhân (thu nhập từ lao động, sản xuất, kinh doanh, hoa lợi, lợi tức phát sinh từ tài sản riêng…).
- Thu nhập hợp pháp khác trong thời kỳ hôn nhân.
- Tài sản được tặng cho chung hoặc thừa kế chung.
- Tài sản vợ chồng thỏa thuận là tài sản chung.
- Quyền sử dụng đất có được sau khi kết hôn, trừ trường hợp được thừa kế riêng, tặng cho riêng hoặc có được từ giao dịch bằng tài sản riêng.
Khi không có chứng cứ chứng minh là tài sản riêng, tài sản đó được coi là tài sản chung. Bạn nên lưu giữ giấy tờ mua bán, sao kê, hợp đồng tặng cho, di chúc để chứng minh khi cần.
Tài sản riêng của vợ, chồng
Theo Điều 43, tài sản riêng gồm tài sản có trước khi kết hôn, tài sản được thừa kế riêng, tặng cho riêng, và tài sản hình thành từ tài sản riêng. Đồ dùng, tư trang phục vụ nhu cầu thiết yếu của mỗi người cũng là tài sản riêng.
Tài sản riêng thuộc quyền sở hữu của bên đó và không bị chia khi ly hôn. Tuy nhiên, nếu tài sản riêng đã được nhập vào khối tài sản chung thì sẽ được xử lý như tài sản chung.
Nguyên tắc chia tài sản chung khi ly hôn
Điều 59 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 đặt ra các nguyên tắc cốt lõi. Vợ chồng có quyền tự thỏa thuận cách chia. Nếu không thỏa thuận được, Tòa án sẽ giải quyết.
Chia đôi nhưng có tính đến các yếu tố liên quan
Tài sản chung về nguyên tắc được chia đôi. Tuy nhiên, Tòa án sẽ xem xét thêm bốn yếu tố:
- Hoàn cảnh của gia đình và của vợ, chồng.
- Công sức đóng góp vào việc tạo lập, duy trì, phát triển khối tài sản (lao động trong gia đình cũng được coi là lao động có thu nhập).
- Bảo vệ lợi ích chính đáng của mỗi bên trong sản xuất, kinh doanh và nghề nghiệp để các bên có điều kiện tiếp tục làm việc.
- Lỗi của mỗi bên trong vi phạm quyền, nghĩa vụ của vợ chồng.
Vì vậy, “chia đôi” không đồng nghĩa với việc mỗi người luôn nhận đúng 50%. Tỷ lệ thực tế có thể chênh lệch tùy hoàn cảnh cụ thể.
Chia bằng hiện vật hoặc theo giá trị
Tài sản được chia bằng hiện vật. Nếu không chia được bằng hiện vật thì chia theo giá trị. Bên nhận hiện vật có giá trị lớn hơn phần mình được hưởng phải thanh toán phần chênh lệch cho bên kia.
Ví dụ, một căn nhà không thể cắt đôi. Khi đó một bên nhận nhà và hoàn lại bằng tiền phần giá trị tương ứng cho bên còn lại.
Bảo vệ quyền lợi của vợ, con chưa thành niên
Pháp luật ưu tiên bảo vệ quyền lợi của người vợ, con chưa thành niên hoặc con đã thành niên mất khả năng lao động. Đây là yếu tố Tòa án cân nhắc khi quyết định cách chia, nhất là với tài sản là nơi ở duy nhất.
Các trường hợp chia tài sản chung phổ biến
Chia tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân
Vợ chồng có thể chia một phần hoặc toàn bộ tài sản chung ngay khi hôn nhân còn tồn tại. Điều 38 cho phép thỏa thuận chia (văn bản, công chứng nếu pháp luật yêu cầu) hoặc yêu cầu Tòa án quyết định trong một số trường hợp, ví dụ một bên có nguy cơ làm tiêu tán tài sản.
Theo Điều 14 Nghị định 126/2014/NĐ-CP, phần tài sản đã chia trở thành tài sản riêng của mỗi người. Hoa lợi, lợi tức phát sinh từ phần đó cũng là tài sản riêng, trừ khi vợ chồng có thỏa thuận khác.
Chia tài sản chung khi ly hôn
Đây là tình huống thường gặp nhất. Vợ chồng có thể thỏa thuận trong thuận tình ly hôn, hoặc yêu cầu Tòa án giải quyết trong vụ án ly hôn đơn phương.
Nếu tài sản có tranh chấp, nên cân nhắc tách yêu cầu chia tài sản để vụ ly hôn không bị kéo dài.
Chia quyền sử dụng đất và nhà ở
Việc chia quyền sử dụng đất phụ thuộc vào loại đất và nguồn gốc. Nếu đất có chung với hộ gia đình, phần của vợ chồng phải được xác định rồi trích ra để chia.
Nếu một bên không có quyền sử dụng đất chung với gia đình và không tiếp tục sống chung, quyền lợi của họ được giải quyết theo quy định riêng của Luật Hôn nhân và gia đình. Với đất nông nghiệp, đất ở, cần đối chiếu thêm Luật Đất đai hiện hành.
Chia tài sản khi một bên chết
Khi vợ hoặc chồng qua đời, tài sản chung được chia đôi trước khi xác định phần di sản của người đã mất. Phần còn lại mới được chia theo di chúc hoặc theo pháp luật về thừa kế.
Bước phân định này giúp bảo vệ quyền của người còn sống, tránh nhầm lẫn khi chia thừa kế.
Thủ tục chia tài sản chung theo quy định của pháp luật
Trước khi khởi kiện, hãy ưu tiên thương lượng. Thỏa thuận nhanh, ít tốn kém và giữ được quan hệ giữa các bên.
Chia theo thỏa thuận
Vợ chồng lập văn bản thỏa thuận, ghi rõ danh mục tài sản, phần của mỗi bên và nghĩa vụ liên quan. Với bất động sản và tài sản phải đăng ký quyền sở hữu, văn bản cần được công chứng để có giá trị pháp lý và làm thủ tục sang tên.
Khởi kiện tại Tòa án
Khi không thỏa thuận được, người có yêu cầu nộp đơn khởi kiện kèm chứng cứ. Hồ sơ thường gồm đơn khởi kiện, giấy chứng nhận đăng ký kết hôn, giấy tờ nhân thân, giấy tờ chứng minh quyền sở hữu tài sản và các tài liệu chứng minh công sức đóng góp.
Từ ngày 01/7/2025, mô hình Tòa án nhân dân đã thay đổi nên thẩm quyền theo cấp và địa bàn có điểm mới. Bạn nên xác nhận đúng Tòa án có thẩm quyền trước khi nộp hồ sơ.
Án phí đối với yêu cầu chia tài sản được tính theo giá trị tài sản tranh chấp, theo danh mục án phí, lệ phí Tòa án hiện hành.
Những lưu ý quan trọng khi chia tài sản chung
- Thu thập chứng cứ sớm: giấy chứng nhận quyền sở hữu, hợp đồng, chứng từ chuyển tiền và sao kê giúp bạn chứng minh nguồn gốc và công sức đóng góp.
- Kiểm kê cả nghĩa vụ chung: các khoản nợ chung phục vụ nhu cầu gia đình cũng phải được xử lý khi chia.
- Chú ý giao dịch với người thứ ba: việc chia tài sản không làm ảnh hưởng đến quyền lợi hợp pháp của chủ nợ.
- Cân nhắc thỏa thuận chế độ tài sản: vợ chồng có thể lập thỏa thuận về chế độ tài sản trước khi kết hôn, giúp việc chia sau này rõ ràng hơn.
- Tham vấn chuyên gia: với tài sản giá trị lớn hoặc quan hệ phức tạp, luật sư giúp bạn xác định đúng tài sản và đề xuất phương án có lợi.
Nếu quý khách hàng đang đối diện với bất kỳ vấn đề pháp lý nào hoặc có câu hỏi cần được giải đáp, đừng ngần ngại liên hệ với chúng tôi thông qua Tổng đài tư vấn pháp luật trực tuyến qua số hotline 1900.633.390. Chúng tôi cam kết sẽ phản hồi và hỗ trợ quý khách hàng một cách nhanh chóng và chuyên nghiệp. Chân thành cảm ơn sự hợp tác và sự tin tưởng của quý khách hàng!
