TRÌNH TỰ, THẨM QUYỀN GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP ĐẤT ĐAI THEO LUẬT ĐẤT ĐAI 2024
1. Tranh chấp đất đai – vấn đề pháp lý phổ biến trong thực tiễn
Đất đai là tư liệu sản xuất đặc biệt, đồng thời là loại tài sản có giá trị lớn, gắn liền với quyền lợi kinh tế – xã hội của người sử dụng đất. Trong bối cảnh quá trình đô thị hóa, chuyển mục đích sử dụng đất và giao dịch về đất đai ngày càng gia tăng, tranh chấp đất đai trở thành một trong những dạng tranh chấp phổ biến và phức tạp nhất hiện nay.
Pháp luật đất đai Việt Nam xác định tranh chấp đất đai là tranh chấp về quyền, nghĩa vụ của người sử dụng đất trong quan hệ pháp luật đất đai. Bản chất của tranh chấp thường xoay quanh việc xác định chủ thể có quyền sử dụng hợp pháp đối với thửa đất hoặc phạm vi quyền được Nhà nước công nhận.
Việc nhận diện đúng loại tranh chấp có ý nghĩa quyết định trong việc lựa chọn trình tự, thủ tục và cơ quan có thẩm quyền giải quyết, tránh kéo dài thời gian và phát sinh chi phí không cần thiết cho người dân.
2. Nguyên tắc giải quyết tranh chấp đất đai theo pháp luật năm 2026
Luật Đất đai 2024 đặt ra các nguyên tắc cơ bản trong giải quyết tranh chấp đất đai nhằm bảo đảm tính công bằng, khách quan và ổn định trật tự quản lý đất đai, bao gồm:
– Tôn trọng quyền sử dụng đất hợp pháp của người dân đã được Nhà nước công nhận;
– Ưu tiên giải quyết tranh chấp thông qua hòa giải;
– Bảo đảm đúng thẩm quyền, đúng trình tự, thủ tục theo quy định pháp luật;
– Kết hợp hài hòa giữa quản lý hành chính nhà nước và cơ chế tài phán tư pháp.
Những nguyên tắc này là cơ sở định hướng cho toàn bộ quá trình giải quyết tranh chấp đất đai trong thực tiễn.
3. Hòa giải tại UBND cấp xã – bước bắt buộc trong quy trình giải quyết
3.1. Vai trò của hòa giải trong tranh chấp đất đai
Hòa giải không chỉ là một thủ tục mang tính hình thức mà còn là công cụ quan trọng nhằm tháo gỡ mâu thuẫn ngay từ cơ sở. Việc hòa giải thành công giúp các bên giữ được mối quan hệ xã hội, hạn chế khiếu kiện kéo dài và giảm áp lực cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
Luật Đất đai 2024 tiếp tục khẳng định hòa giải tại UBND cấp xã là điều kiện bắt buộc đối với tranh chấp đất đai theo nghĩa hẹp trước khi chuyển sang các hình thức giải quyết khác.
3.2. Trình tự thực hiện hòa giải tại UBND cấp xã
Quy trình hòa giải tranh chấp đất đai tại UBND cấp xã được thực hiện theo các bước sau:
Bước 1: Nộp đơn yêu cầu hòa giải
Các bên tranh chấp hoặc một trong các bên gửi đơn yêu cầu hòa giải đến UBND xã, phường, thị trấn nơi có đất tranh chấp.
Bước 2: Thành lập Hội đồng hòa giải tranh chấp đất đai
Chủ tịch UBND cấp xã quyết định thành lập Hội đồng hòa giải với thành phần gồm lãnh đạo UBND, đại diện Mặt trận Tổ quốc, công chức địa chính và những người am hiểu về nguồn gốc, quá trình sử dụng đất.
Bước 3: Tổ chức phiên hòa giải
Hội đồng hòa giải tiến hành xác minh, thu thập tài liệu, tổ chức họp hòa giải với sự tham gia của các bên tranh chấp. Thời hạn hòa giải không quá 30 ngày kể từ ngày nhận đơn.
Bước 4: Lập biên bản hòa giải
Kết quả hòa giải được lập thành biên bản, ghi nhận hòa giải thành hoặc không thành, có chữ ký của các bên và xác nhận của UBND cấp xã.
Biên bản hòa giải là căn cứ pháp lý quan trọng để các bên tiếp tục lựa chọn phương thức giải quyết tranh chấp tiếp theo.
4. Thẩm quyền giải quyết tranh chấp đất đai của UBND các cấp
Sau khi hòa giải không thành, đối với trường hợp các bên không có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc giấy tờ hợp pháp theo Điều 137 Luật Đất đai 2024, đương sự được quyền lựa chọn yêu cầu UBND cấp có thẩm quyền giải quyết.
Tùy theo tính chất và phạm vi tranh chấp, thẩm quyền giải quyết thuộc về Chủ tịch UBND cấp huyện hoặc Chủ tịch UBND cấp tỉnh. Quyết định giải quyết tranh chấp của UBND là quyết định hành chính và có hiệu lực thi hành theo quy định pháp luật.
Trường hợp không đồng ý với quyết định giải quyết, các bên có quyền khiếu nại theo trình tự hành chính hoặc khởi kiện vụ án hành chính tại Tòa án nhân dân có thẩm quyền.
5. Giải quyết tranh chấp đất đai bằng con đường tư pháp
Tòa án nhân dân có thẩm quyền giải quyết các tranh chấp đất đai trong những trường hợp:
– Tranh chấp mà đương sự có Giấy chứng nhận hoặc giấy tờ hợp pháp về quyền sử dụng đất;
– Tranh chấp liên quan đến tài sản gắn liền với đất như nhà ở, công trình xây dựng;
– Tranh chấp không có Giấy chứng nhận nhưng đương sự lựa chọn khởi kiện tại Tòa án.
Việc giải quyết tranh chấp tại Tòa án bảo đảm tính khách quan, độc lập và giá trị pháp lý cao của bản án, quyết định có hiệu lực thi hành.
6. Trọng tài thương mại trong giải quyết tranh chấp đất đai
Một điểm mới đáng chú ý của Luật Đất đai 2024 là việc ghi nhận cơ chế giải quyết tranh chấp đất đai phát sinh từ hoạt động thương mại thông qua Trọng tài thương mại Việt Nam. Phương thức này phù hợp với các tranh chấp giữa doanh nghiệp, nhà đầu tư trong lĩnh vực kinh doanh bất động sản.
UBND các cấp có trách nhiệm phối hợp, cung cấp hồ sơ, tài liệu liên quan đến quản lý, sử dụng đất khi được Tòa án hoặc Trọng tài thương mại yêu cầu để phục vụ quá trình giải quyết tranh chấp.
Trên đây là bài viết TRÌNH TỰ, THẨM QUYỀN GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP ĐẤT ĐAI THEO LUẬT ĐẤT ĐAI 2024. Nếu quý khách hàng đang đối diện với bất kỳ vấn đề pháp lý nào hoặc có câu hỏi cần được giải đáp, đừng ngần ngại liên hệ với LUẬT NGUYÊN PHÁT thông qua Tổng đài tư vấn pháp luật trực tuyến qua số hotline 1900.633.390. Chúng tôi cam kết sẽ phản hồi và hỗ trợ quý khách hàng một cách nhanh chóng và chuyên nghiệp. Chân thành cảm ơn sự hợp tác và sự tin tưởng của quý khách hàng!
